MANASTIR LEPAVINA - SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

PRAVOSLAVNO MONAŠTVO



Pravoslavno monaštvo je poprimilo različite oblike tokom svoje duge istorije, od prostih pustinjaka, koji su se prvi put pojavili u pustinjama Egipta i Palestine do velikih kinovijskih ili opštežiteljnih sistema i monaških zajednica, koje su utemeljene po pravilima svetog Pahomija i svetog Vasilija.
 
Život jednog pustinjaka - isihaste (tako su nazvani na Istoku, zbog duhovnog mira i tihovanja, na grčkom isihija znači tišina, a isihasta onaj koji tihuje) je život neprekidne Isusove molitve: "Isusova molitva neka se sjedini s disanjem tvojim", napisao je sveti Jovan Lestvičnik u 7. veku, "pa ćeš videti kakva je korist od bezmolvija". Kao građanin nebeskog carstva, monah je u stalnom opštenju sa svojim Gospodom, neprekidno ponavljajući, bilo uz rukodelj, bilo u snu, kratku molitvu u kojoj priziva ime Isusa Hrista. Ponekad je to "Gospode, pomiluj" a ponekad "Gospode Isuse Hriste, Sine Božiji, pomiluj me". Ponekad opet tumači i primenjuje reči svetog Jovana Lestvičnika i ponavlja molitvu prateći ritam disanja. Traži Carstvo Božije "u sebi" jer krštenje i Sveto Pričešće daju svakom hrišćaninu privilegiju mogućnosti da žive u Hristu i prime u svoje  srce darove Svetoga Duha. Od pustinjaka - isihasta će poteći mnogi veliki pravoslavni oci, poput Svetog Maksima Ispovednika (u 7. veku), Svetog Simeona Novog Bogoslova (u 11. veku) i Svetog Grigorija Sinajskog (u 14. veku). U 14. Veku će isihaste, predvođeni Svetim Grigorijem Palamom, arhiepiskopom Soluna, biti glavni branitelji pravoslavlja protiv štetnih i destruktivnih uticaja jedne filozofske škole, koja je poricala mogućnost bilo kakvog istinskog zajedništva sa Bogom, ovde na zemlji u ovom životu. Ovaj sukob je Svetom Grigoriju Palami prižio priliku da dobije potvrdu Sinoda (godina 1341, 1347, 1351) za ispravnost svojih teoloških stavova, koji iskazuju apsolutnu i istinsku stvarnost zajedništva sa Bogom, koja se potencijalno daje svakom hrišćanu, članu Crkve, jednog zajedništva koje grčki oci nazivaju "oboženje".
 
Pored pustinjačkog vida monaškog života, hrišćanski Istok je razvio još jedan drugi vid podvižničkog života, koji se na Zapadu smatra klasičnim, a to je vid velike monaške zajednice, tj. kinovijski ili opštežiteljni sistem, gde se živi uz poslušnost i po pravilu koje određuje liturgijski život. Sveti Pahomije, a naročito Sveti Vasilije Veliki, episkop Kesarije, dali su svim monasima budućih vremena niz propisa u svojim čuvenim "Monaškim pravilima", koji se odlikuju zadivljujućom živopisnošću svog opisa. I sveti Teodor Studit, iguman čuvenog Studitskom manastira u Carigradu, koji je branio Pravoslavlje od ikonoboraca (u 9. veku), bio je jedan od najznačajnijih u vizantijskoj tradiciji, koji su odredili i postavili ova pravila monaškog života. Studitski monasi su bili potčinjeni igumanu i delili su svoje vreme između crkve, trpeze i rada. Oblik vizantijske Svete Liturgije i stil vizantijske himnografije su usavršeni pod ovim opštežiteljnim vidom monaških zajednica i dobili svoju konačnu formu. Dela ranijih himnografa, poput velikog crkvenog pesnika iz 6. veka, Svetog Romana Meloda, uključena su u bogosluženja. Vizantijska himnografija je zadržala do danas ovaj izvor inspiracije i formu, iako nije više isključivo monaška, već je usvojena od strane cele Crkve.
 
Vizantijska crkva je bila dakle upoznata koliko sa pustinjačkim, toliko i sa opštežiteljnim (zajedničkim) vidom monaškog života, a oba vida postoje i danas. Iako su nekada razni sukobi negativno uticali i ocrnili njihov međusobni odnos, uspeli su da harmonično sarađuju do danas. Veliki manastiri su iznedrili oce koji su bili sposobni da se podvizavaju u savršenom tihovanju kao pustinjaci, dok su istovremeno nastavljali da se pridržavaju zajedničkih pravila i obaveza opštežiteljnog života. Sveti Jovan Lestvičnik, na primer, bio je iguman velikog manastira svete Katarine na Sinaju, a pustinjački vid života je cvetao čak i u Studitskom manastiru u 10. i 11. veku i podario nam blaženog Simeona i svetog Simeona Novog Bogoslova. Monaške samostalne zajednice i zemlje, poput Svete Gore, Olimpa u Vitiniji (Mala Azija) ili Avksentijeve Gore u Vitiniji, omogućili su koegzistenciju velikih monaških zajednica i obližnjih kelija pustinjaka - tradicionalnih isihasta. U početku su naravno svi monasi Svete Gore bili pustinjaci - a zatim je  sveti Atanasije Atonski osnovao prvi manastir Veliku Lavru (u 10. veku), a kasnije je cela oblast podeljena u samostalne samoupravne manastire pod nadzorom centralne monaške uprave, Sveštenog sabora Svete Gore - Protata. Međutim, različiti manastirski tipici (izmenjeni tokom vremena), uvek omogućavaju postojanje skitova i kelija, gde se pustinjaci – isihaste posvećuju "čistoj umnoj molitvi".
 
Ali i tipici monaških zajednica takođe predviđaju uprežnjavanje Isusove molitve za opštežiteljne monahe.
 
Dakle, dok je vizantijsko monaštvo iskazalo zadivljujuće jedinstvo cilja i izvora inspiracije, istovremeno je mudro omogućilo različite vidove izraza individualne posebnosti svakog monaha, koji bilo da živi sam ili u zajednici, svedoči i očekuje Carstvo Nebesko. Monaška shima ima harizmatični karaket, predodređen da služi Crkvi i svetu. Važno je napomenuti da je Crkva uvek odbijala da dozvoli pokušaje razdvajanja monaha od Crkve zbog njihove suštinski drugačije i superiornije misije u odnosu na druge hrišćana. Po svetim kanonima Pravoslavne Crkve, monasi su uvek potčinjeni oblasnom episkopu i stoga su neraskidivo uključeni u život oblasti koju je pod upravom njihovog episkop. Istočna Crkva nikada nije priznala verske redove koji bi bili oslobođeni od episkopskog nadzora. Vizantijski monaštvo je stoga pozvano da ima naročitu misiju u Crkvi i radi nje.
 
(o. Ioanis Megentorf, "Pravoslavna Crkva", izdavač "En plo", str. 130-134)
 
Prevod sa grčkog Sanja Pavkov
15.Jul 2014.
 
Izvor: http://www.pemptousia.gr

Pročitano: 9064 puta