MANASTIR LEPAVINA - SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Blagoslovene 2007. godine, u Crkvi s pravom nazvane jubilarnom godinom Svetog Jovana Zlatousta, čija je Sveta Liturgija u najširoj upotrebi na Pravoslavnom Istoku, navršilo se 1600 godina od upokojenja ovog velikog Svetitelja i carigradskog Arhiepiskopa. Naša pomesna Crkva se uključila u obeležavanje ovog jubileja trudom Njegovog Preosveštenstva bogoljubivog g. Atanasija Jevtića, bivšeg Episkopa Zahumsko-hercegovačkog, našeg dugogodišnjeg profesora patrologije i, svojevremeno, dekana Bogoslovskog Fakulteta u Beogradu.

Proslov 3. knjizi

Evo nas, slava i hvala=blagodarenje Velikome Arhijereju Hristu Gospodu, Bogu Tvorcu i Spasu Obožitelju sve prirode ljudske, svakog čoveka, i sve tvari, i sa trećom knjigom o Božanskoj Liturgiji kao Pashi Gospodnjoj i našoj.

U njoj se, na početku prvog dela knjige, nalazi prevod Liturgije Sv. Apostola Marka, drevne Liturgije Apostolske Aleksandrijske Crkve, onako kako je ona došla do nas. (Trebala je biti zajedno sa Liturgijom Sv. Apostola Jakova, i to obe već u 1. knjizi, ali su uslovi našeg rada bili takvi! Nadamo se da marljivim liturgoljupcima ni sada nije kasno).

Za njom sledi blok Služabnika i Arhijerejskih Činovnika, iz opšteg Pravoslavnog, i Srpskog, živog Liturgijskog Predanja, posebno onog 15-17. veka, kada se u našim Episkopskim crkvama, parohijama, manastirima još uvek služilo izvorno, svetootački i svetosavski, bez kasnijih neumesnih dodataka i promena, koje su nam pridošle sa udaljavanjem od rukopisnih i domaćih štampanih - srbuljskih - Jerejskih i Arhijerejskih Službenika- Činovnika, od jednostavne crkvenomonaške i pastirskoprostonarodne Evharistijske prakse u životu, u podvižničko - liturgijskom etosu, koji nije, kao danas kod nekih, sučeljavao, ili suprotstavljao, ili „uravnotežavao”, Božansku Liturgiju sa formalnim „preduslovom” „post i ispovest”, ili zamenjivao „duhovnike” za jerurge, i naročito Arhijerurge - Episkope, ili parohije i manastire podređivao svojem umišljenom „starom načinu” služenja, donkihotski uperenom protiv tobožnjeg „novotarenja”, o kojem kod prostijih samo stvaraju zabunu praznim frazama i nebratskim klevetama.

Sve do kraja toga perioda, dokle smo služili po „umašćenim” od znoja, sveća i zejtina rukopisnim i prvoštampanim bogoslužbenim, srbuljskim knjigama, cela Srbija je bila „kao manastir jedan”, kako se govorilo i pisalo o Srbiji u vreme ne samo Svetih Nemanjića, nego i Svetih Lazarevića i Svetih Brankovića, ili kako je govorio Sveti Vladika Nikolaj: da je svaka srpska kuća i selo/parohija bila - manastir, što će reći da nam je duša bila sveto bogosluženje, i bogoslužebno življenje, disanje i pevanje Bogu Leturđije ovog sveta kao i onoga. Jer Sveta Liturgija se poje, kako kažu naši stari Služabnici, a ne da se odćuti ili „tajno” odšapuće. (Videti npr. „Ćorovićev” ručni Služabnik, povezivan i koričen više puta kroz vekova, pa opet „mastan” od stalne upotrebe u Službi Bogu i narodu (do tridesetih godina 20. veka, kada je strpan u „muzej"), tj. natopljen liturgijskom Jerurgijom u jednoj od naših južnih zadužbina, - za razliku od velikoformatnih, kupusastih, knjigopečatnih Služebnika, sa terena novije „prosvetarske” Srbije ili francjozefovske crnožute monarhije, koju će pokrivati konzistorijalno popečenije Karlovačke Mitropolije).

Pažljivi čitaoci će, u ovde datim na srpskom savremenom jeziku Jerejsko-Arhijerejskim Sveštenoslužebnicima, odmah videti da nam je izvorna Liturgijska praksa (sve do kraja 17.veka), kao redovno Služenje i redovno Pričešćivanje, dolazila, osvežavala se i obnavljala, iz Hilandara i naših Manastira, iz Svete Gore i Svete Zemlje, i tako je bilo u vreme slobode i u vreme ropstva. Jer i u dugovekovnom ropstvu mi smo duhovno, srcem i savešću, bili slobodni, neporobljeni mogilijansko-kijevskom i sanktpeterburško-vene-cijansko-bečkom zapadnoevropskom snobizmu, koji nam se i danas servira i nameće kao „jedino spasenje”, a ustvari je bitijno otuđenje i odrođenje od pitome Loze i Masline Drveta Života, koje nas hrani i napaja Hlebom Nebeskim i Čašom Besmrtnosti - u i kroz sveobuhvatnu Tajnu Hristovu, koja je jedina osnova, jedina pretpostavka i svrha, svih nas i svega sveta, ničim neuslovljena, osim Pravom živom verom u Hrista Živoga, Krštenjem u Svetu Trojicu, Miropomazanjem Duhom Svetim, Pričešćem=učešćem u Telu Hristovom, koje je Crkva Boga Živoga, okupljana i sabirana u Sabor Prvorođenoga među mnogom braćom, svaki put „έπί το αύτό” (DAp.2,40-42.46-47; 4,32; 5,42) - na „Sabor Božji i Episkopov” (Sv.Ignjatije).

Naši Arhijerejski Činovnici, kojima je prvi deo 3. knjige posvećen, jasno pokazuju da je do skretanja u danas ustaljenu i petrificiranu „novovekovnu praksu” (koja je daleko od toga da je „vekovna praksa naše Crkve"), došlo tek početkom 18. veka (to su ovde tzv. Račanski Arhijerejski Činovnidži, preneti iz pred- i post- Nikonovske Rusije, koje takođe ovde objavljujemo), kada smo naše rukopisne i prve štampane Služabnike napustili i prešli na uvezene rusko-grčke (venecijanske) štampane Služebnike-Činovnike, u kojima se, i pored „ispravki” ili „popravki”, lako konstatuje udaljavanje i otuđivanje od istinske vekovne, svetootačke-svetosavske liturgijske prakse, koje udaljavanje se ogleda, pre svega, u razdvajanju Liturgije i Pričešća, u uslovljavanju ovoga drugoga ne učešćem=pričešćem u Liturgiji, kao sabranju i Zajednici Svetih u zajedniidž Svetinja, nego novovekovnim (a ako „starovekovnim” onda sektaškim, montanističko-katarskim, masalijansko-bogumilskim, staroobredničko-starokalendarskim) skrupuloznim psevdozilotizmom, zapadnjačkim puritanizmom i pijetizmom, rečju: onim farisejskim: „ne uzmi, ne dotakni, ne okusi” (Kol.2,21). Jer, ako se, na osnovu i u ime toga tobože „predanja” i „prakse”, pod parolom „revnovanja” (ali „ne po razumu"), zabranjuje Pričešće deci, ili se ona zadržavaju i udaljavaju od Božanstvenog Pričešća što dalje i što duže, pa i na Veliki i Svetli, jedinstveni svakonedeljni i višednevni Svetopedesetnički, Pashalni Događaj (a ne ceremoniju ceđenja komarca „triput godišnje"), onda je jasno da tu nema Jevanđelja Najlepšega među sinovima ljudskim Deteta (Mt.18,1-6.10-14; 19,13-14). Zaista, ponavljamo (ono što smo pisali više puta tokom ove i prethodnih godina, a što ima u 1. i 2, a biće i u ovoj 3. knjizi): „Samo onaj shvata Crkvu, ko shvata - i živi - Svetu Liturgiju”.

Posle starosrpskih, i novijih tzv. Račanskih Arhijerejskih Služebnika, već izmenjenih/otuđenih „ličnom pobožnošću” služećeg i molećeg se „za sebe” Arhijereja, donosimo nadalje poredak Arhijerejskog služenja u Rusiji, najpre onaj (takođe iziskani/izveštačeni) koji je Patrijarhu Nikonu, i potonjim ruskim Patrijarsima i Jerarsima, ostavio (sredinom 17. veka) bivši Carigradski Patrijarh Atanasije Patelarije, u vreme kada su Nikon, i Sabor njegov i posle njega, vršili ispravku pogrešnosti u ruskim bogoslužbenim knjigama i nekim zastilim običajima, što je, s jedne strane, izazvalo izuvjerni otpor i nesuvisli raskol u delu ruskog naroda (tzv. „Staroobrednika"), a s druge, „zacementiralo” noviju, novačeću, „praksu” Arhijerejskog sveštenosluženja u Ruskoj Crkvi, koja se, u stereotipno potom štampanim knjigama, nastavila tri i po veka, skoro do danas, a koja je knjiška praksa, nažalost, prešla i u našu Karlovačku Mitropoliju i tamo nametana, uz ostalo i time, što su potisnuti naši rukopisni Služabnici/Činovnici, i prvi štampani na osnovu ovih (a ne preštampavani uveženi iz takve Rusije, u kojoj je i Patrijarh ukinut!), zbog čega imamo i danas skoro slepu, do neslovesja, privrženost tzv. „starom načinu služenja”, kako papagajski ponavljaju naši novopečeni „revnitelji” tobož „vekovnog predanja”, pa još misle da to potvrđuju deklarativnim izjavama: „služimo onako kako je služio Sveti Sava”, ne hoteći da vide, prostim poređenjem, u našim manastirima: Hilandaru, Dečanima, Trojici Pljevaljskoj, Krušedolu, Orahovici, ili u starim bibiliotekama, pa i muzejima: kakvi su bili naši zaista svetosavski Služabnici i Arhijerejski Činovnici sve do kraja 17. veka, dok ih nisu potisli i istisli pomenuti uveženi i nametnuti ruskoslovenski tekstovi, „hibridnog” jezika i „izvjestoučiteljnog” mentaliteta.

Posle ruskih Arhijerejskih Činovnika, pridodali smo i nekoliko grčkih Arhijerejskih Činovnika, i završili prevodom nedavno štampanog Grčkog Sinodskog Arhijeratikona, da vide naša braća Arhijereji kako služe ova Sabraća i Saslužitelji, kao i da vide, takođe naveden ovde, izdani nedavno, 2005.g., Arhijerejski Činovnik Ruskog Patrijarha Aleksija II. Braća su Grci prvi počeli, a danas počinju i braća Rusi, da se oslobađaju od zapadnih nanosa, pa su poodavno odbacili novije dodatke pro- ili anti- zapadnog uticaja, tako da vredi upoznati liturgijsku današnju praksu i život Pravoslavne braće Jelina i Rusa, kod kojih obojih cveta i buja Liturgijski, Svetoevharistijski život čestog služenja i pričešćivanja, što se, Bogu hvala, i u Srpskoj Crkvi obnavlja (ne „novotari”, ili „reformiše") silom i dejstvom Duha Životodavca, Utešitelja Crkve Hristove.

Drugi blok knjige sadrži ukratko izlaganje razvoja bogosluženja u Grčkoj, Ruskoj i Srpskoj Crkvi. Ovo je vrlo važan, ali samo započeti posao, i treba ga tek nastaviti (možda u 4. i 5. knjizi, ako Gospod blagoslovi zdravljem).

Treći deo ove knjige, poput 1. i 2. knjige, sadrži sabranje tekstova starijih i novijih Pravoslavnih liturgičara, egzegeta i bogoslova, o Svetoj Evharistiji. Uz to, na kraju, i neke naše do sad neobjavljivane tekstove.

21. maj, 2008.
Izvor: http://www.spc.yu/

Komentari: