MANASTIR LEPAVINA - SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Srbija je brzim oslobađanjem od turskog robovanja u 19.vijeku prešla sa staleškog sistema na klasni sistem ubrzane socijalne mobilnosti što je poremetilo ravnomjeran razvoj zajednice i njen nesmetani prelazak u fazu modernog društva. Nije slučajno da je Karađorđev ustanak nazvan od Leopolda Rankea „Srpska revolucija”.

Manastir Čokešina ,
http://www.manastircokesina.org.yu/index_files/junaci.htm

Komplikovana geostrateška pozicija Srbije između dva i više supraničkih tabora velikih sila ometala je društvene promjene, ubrzavala ih ili usporavala nezavisno od autentičnog impulsa koji su dolazili od širokih masa. Migracije populacije zbog ratova na relaciji jug-sjever, kao i u vrijeme ubrzane industrijalizacije na relaciji selo-grad, kao i na socijalnoj vertikali gdje se nije mogla dugoročno ustoličiti politička i kulturna elita, nego su se svakih 25-40 godina smjenjivale, oneogućili su da zaživi moderno društvo u Srbiji, pa čak i da se konstituiše na političkom planu jedna državna cjelina i time riješi nacionalno pitanje.

Leopold Ranke

Kao nacionalni mit je definisan kosovski mit kao jedna nacionalna pravoslavna hristologija i transformisan u nacionalnu pomalo pagansku mitopoetsku romantičarsku pripovijest, koja je posijana iz srednjeevropskih idejnih okrilja, što je definitivno izbacilo van nacionalnog okvira pripadnike islamske vjere i rimokatolike sa ovih prostora.
Projekt Jugoslavije u kojoj bi srpsko nacionalno pitanje bilo rješeno ( Svi Srbi u jednoj državi), mogao se ostvariti jedino ako se Srbi odreknu kosovskog mita.
Komunističke ideje i uopšte socijalne ideje na jednom nestabilnom podneblju naišle su baš u Srbiji na plodno tlo. Revolucija je zbrisala jednu elitu koja se ustoličila nakon 1918., donekle i profitom ratnim i špekulacijama i vladala između dva rata.

Ondašnji istovremeni prekomjerni porast stanovništva je davao rezerovar za buduće vojne jedinice i pojačavao konfliktne potencijale u društvu koje je bilo uzdrmano svjetskom finansijskom krizom. 1941. velike mase mladih ljudi su bile spremne za odlučan okršaj zbog nedostatka perspektive. Važno je bilo samo ih kanalisati.
Slične mase su izrasle danas na Kosovu među albanskom populacijom, jer kosovsko društvo je mnogo kasnije, zbog kasnijeg oslobođenja prešlo u fazu modernizacije kao i uopšte globalno gledano regioni naseljeni muslimanskim življem koji su nakon odlaska Turaka se sve više zatvarali u sopstvene „retrogradne” forme življenja koje nijesu pratile moderne tokove.

Nakon 1945. vidimo enormno kretanje stanovništva sa sela u gradove. Ta masa je iztrgnuta iz jednog vijekovima utvrđivanog sistema patrijarhalnih zajednica gdje je nužda tjerala ljude da se striktno drže moralnih načela, jer jedino je tako zajednica mogla opstati i kao kolektivitet parirati višoj sili, u ovom slučaju Osmanskoj Imperiji, ili preko Drine kasnije i Autro-Ugarskoj.

Ljudi koji su u vrijeme socijalističke izgradnje dolazili su gradove,preživljavali su socijalne traume, a pogotovo oni koji su dati u dijasporu radi dogovora oko ratnih otšteta iz Drugog svjetskog rata. Za veoma kratko vrijeme prešli bi iz srednjovjekovnog „kosovskog vremena” u vrijeme industrijalizacije, urbanizacije, elektrifikacije. Na planu osnovnih socijalnih organizacija, kao npr. familije dešavali su se veliki lomovi. Na interaktivnom i komunikativnom planu morali su se izučiti novi kodovi, signali, novi jezici.Osjećaji ugroženosti, straha i inferiornosti pred neobjašnjivim svijetom su se pojačavali, a time i mogućnost upliva raznih pogubnih ideja.

U međuvremenu političke elite koje Milovan Đilas je svojevremeno nazvao „Nova klasa” su se jasno formirale u svim bivšim republikama i očigledno sebe i nekoliko budućih generacija obezbjedile. Opet su globalni poremećaju pomrsili konce i Srbi su se našli u epicentru tektonskih poremećaja. Pad berlinskog zida, značio je pad SFRJ.

Srpsko nacionalno pitanje se otvorilo na najradikalniji način, jer Srbija nije za cijelih 200 godina otkako je počelo oslobađanje uspjela sebe da konstituiše u smislu moderne evropske nacije, već se vratila opet na početno polazište koje ishodi iz kosovskog opredjeljenja, da je Srbija „zavjetni narod” tj. Novi Izrailj. Problem zavjetnog naroda koji je mučio Jevreje nekolike hiljade godina, nametnuo se Srbima sad. Ovdje treba napomenuti, da tokom ovih svih iskušenja i promjena na društvenom planu, pogotovo od 1945. Srbi gube i određene kulturne ili kultne orjentire. Kad kažemo kultne orjentire, mislimo na vezu sa mrtvima koja je uvijek i veza sa religioznom konotacijom, jer po definiciji je kultura određena vezom živih i mrtvih. Migracije i zatiranje grobova i pamćenja kao i svjesno odricanje od svoje prošlosti radi trenutnih socijalizacija, izazvalo je svojevrsni kulturni vakuum. Tako da danas Srbi moraju da uče osnove „kulturnog” tj. kultnog ponašanja, pa time i kulturu ophođenja.

To primjetimo i kod običnih ljudi, a nekad i kod Vladika s tim da običan čovjek u neznanju i pomenutom vakuumu je sklon u vremenu nestabilnosti da podpadne pod utjecaj kako kompleksnijih idejnih učenja, tako i pod utjecaj sekti, magije itd.

Nije slučajan, gledano i iz ove perspektive povratak vjeri kod srpskog naroda. Međutim, ako iz okrilja Crkve ne dođe adekvatan odgovor na ove izazove koji se dešavaju u svim sferama, nije nemoguće da se ponovi istorija, bilo doslovno, bilo u nekom parodičnom smislu. Dešavanja zadnjih dana koja potresaju vjerski zainteresovanu i vjerski nezainteresovanu javnost, su upravo plod nerazjrešenih kompleksnih pitanja koja se gomilaju i čekaju na odgovor već 200 godina.

Tekst: Radomir Vučić
U Beogradu 18.12.2008 godine,
na dan Svetog Save Osvećenog

Komentari: