MANASTIR LEPAVINA - SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Manastir Pećka patrijaršija, jedan od temeljnika srpske prošlosti, uvršćen je 13. jula 2006. godine na listu najugroženijih spomenika svetske kulturne baštine, pod zaštitom Uneska. Dogodilo se to tačno 660 godina otkako je, proglašenjem pećkog arhiepiskopa Janićija Drugog za patrijarha, manastir postao sedište Srpske crkve, a kralj Dušan, najmoćniji i najpoznatiji vladar iz dinastije Nemanjića, krunisan za cara svih Srba i Grka. Njegova vlast protezala se od Dunava do Peloponeza i Svete Gore i na istoj teritoriji je važila i jurisdikcija Pećke patrijaršije.

Skladna skupina nekoliko crkvenih zdanja u kojima se nalazilo vekovno sedište srpskih arhiepiskopa i patrijarha, stecište teologa, književnika, umetnika i najumnijih Srba tih minulih vremena, i u kojem se čuva bogata umetnička i crkvena zaostavština, novi milenijum je dočekalo okruženo ružnom bodljikavom žicom. Nažalost, neophodnom, jer je u protekloj deceniji zabeležno više pokušaja da se ova svetinja ošteti, oskrnavi, možda i uništi.

Tragična je okolnost da se tihi, nemi svedok nekih od najsjajnijih trenutaka u istoriji srpskog naroda sad nalazi na teritoriji samoproglašene, takozvane, Republike Kosovo, prepušten na milost i nemilost tamošnjem albanskom stanovništvu. Već i sam put do Pećke patrijaršije, kažu skorašnji posetioci, mučan je i nelagodan, mada je zamisao svetog Save, koji je prvi poželeo manastir na tom mestu, bila upravo suprotna. Rastko Nemanjić je birao prijatan za oko i dušu, a ipak zaštićen položaj uz reku Bistricu, tamo gde ona napušta Rugovsku klisuru i stupa u ravnicu omeđenu Prokletijama.

Vođen Savinom vizijom, njegov naslednik, arhiepiskop Arsenije Prvi tu je početkom 13. veka podigao crkvu Svetih apostola. Vek kasnije, arhiepiskop Nikodim je uz nju sagradio crkvu Svetog Dimitrija, a zatim je 1330. njegov naslednik Danilo Drugi naložio da se sa južne strane Svetih apostola napravi hram posvećen Bogorodici Odigitriji, uz njega i crkvica Svetog Nikole, a onda i monumentalna priprata sa visokom kulom. Na kraju su stigli i živopisci, pa je Patrijaršija ulepšana i freskama.

Posle Kosovske bitke (1389) i turske okupacije, Pećka patrijaršija je postepeno počela da gubi eparhije, a preuzimala ih je Ohridska arhiepiskopija koja je, nakon smrti patrijarha Arsenija Drugog, 1463. godine, i samu Patrijaršiju uzela „pod svoje“.

Tek je u vreme Mehmed-paše Sokolovića Pećka patrijaršija obnovljena (1557) i tad je njena jurisdikcija obuhvatala, pored oblasti u južnoj i severnoj Srbiji i Crnoj Gori, i celu Bosnu i Hercegovinu sa Dalmacijom, Slavoniju, Srem, Banat i Bačku, deo današnje Bugarske i teritoriju do Budima, Temišvara i Arada. Svi Srbi su se, tako, prvi put našli zajedno pod okriljem jedne crkvene zajednice. Ipak, bežeći od Turaka, Srbi su napustili okupirane teritorije na jugu Srbije i na Kosmetu, i pod patrijarhom Arsenijem Trećim Čarnojevićem krenuli u veliku seobu u Vojvodinu.

Pećka patrijaršija je opustela, pala je pod grčki uticaj i bila ukinuta 1766. Ponovo je „digla glavu“ od 1807, mada je u potpunosti obnovljena tek posle Prvog svetskog rata, ustoličenjem mitropolita Dimitrija za patrijarha. Nova iskušenja nastaju za vreme i posle Drugog svetskog rata, kad su komunističke vlasti poželele da od svetinje načine - muzej. To se, ipak, nije dogodilo, zahvaljujući požrtvovanoj i istrajnoj majci Fevroniji i njenih sedam sestara iz bosanskog manastira Tavne. Igumanija je tu došla 1957. i nastavila da mirno, ali odlučno niže godinu za godinom, deceniju za decenijom… sve do ulaska trupa NATO-a na Kosmet, juna 1999. Od tog doba odvažne monahinje imaju stalne „pratioce“ - italijanske, slovenačke i druge „kforovce“.

Uprkos tome, posetilaca ne manjka, ima ih, kažu, sa svih kontinenata. Neki su tu da odaju počast svetinji iz „stare domovine“, drugi da se dive istorijskim zdanjima i provere da li su zaista tako ugrožena kao što mediji tvrde, treći da obiđu riznicu, da vide fresku „Rođenje Hristovo“ i druga umetnička blaga, među kojima su ružičasti mermerni sarkofag Danila Drugog, srednjovekovne ikone i preostali rukopisi iz nekadašnje velike patrijaršijske biblioteke.

Izvor: http://www.politika.co.yu/
А. М.
13/07/2008.

Komentari: