MANASTIR LEPAVINA - SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Politika Jugoslovenski socijalistički društveni okvir izrazito je destimulativno delovao na religioznost ljudi i Srpsku pravoslavnu crkvu, u tom smislu da je neprestano pogoršavao njen društveni polažaj, prećutkivao nacionalni značaj koji je istorijski imala za srpski narod, ekonomski je obogaljio, smestio na margine društvenog života bez ozbiljne mogućnosti za javno delovanje i sudelovanje. Religije i crkve su imale pravo na postojanje, ali isključivo u sferi privatnosti ljudi. Kao privatna stvar pojedinca, religija nije imala dodirne tačke sa javnim i posebno političkim životom društva. No kako je nemoguće za kratko vreme izbrisati vekovnu tradiciju, religije i crkve su se pojavljivale kao neformalni oponenti društvenom sistemu, što je samo pojačavalo njihovu društvenu stigmatizaciju i izopštenost. Ove ustanove su se sistematski negativno politizovale kao konzervativne institucije, s one strane oficijelnih i opšteprihvaćenih socijalističkih i ateističkih vrednosti, a medijski su tretirane gotovo kao da ne postoje, osuđene na polagano ali sigurno nestajanje sa istorijske scene.

Dvadesetak godina posle propasti socijalizma Crkva se ne može požaliti da je zapostavljena u medijima i u javnoj sferi srpskog društva. Afirmacija religijskih vrednosti i isticanje društvene značajnosti Crkve ponovo su je vratili u orbitu javnosti i medijske pažnje. Stoga su sada pred njom novi izazovi, izazovi života u demokratskom, pluralističkom i u mnogim aspektima sekularizovanom društvu. Njen društveni polažaj je, u tom smislu, ambivalentan: posle gotovo pedeset godina skrajnutosti iz centra društva, njena javna i medijska afirmacija je dobrodošla, ali s tom vrstom promocije dolaze i nedaće koje nije lako prevladati. Naime, njena pređašnja društvena zatvorenost čuvala je Crkvu od moguće kompromitacije na raznim nivoima crkvenog života, a danas medijska lupa često uvećava pojave i događaje u Crkvi i oko crkve i izvan empirijske datosti. Takav prilaz Crkvi nosi još jednu nepovoljnost. Naime, postoji tendencija u javnosti da se Crkva i crkveni život svedu na puku empirijsku dimenziju te da se ova institucija analizira kao i svaka druga društvena ustanova, zapostavljajući njenu eshatološku dimenziju kao nebitnu. A kad se Crkvi priđe na taj način, onda se učini kako je ona preslikana društvena i politička stvarnost savremenog srpskog društva, pošto Crkvu čine i ljudi, vernici od krvi i mesa sa svim svojim vrlinama i manama, porocima i interesima.

Aktuelna događanja u Crkvi u vezi sa bolešću patrijarha Pavla medijski se prate sa onim interesovanjem i pikanterijama kao da je u pitanju postizborna matematika političkih stranaka. I zaista, svetovno posmatrano, nije svejedno da li Crkva ima poglavara ili nema, ko treba i koliko dugo da ga zamenjuje, ko da rešava probleme i donosi odluke, ko u krajnjem slučaju treba da bude novi patrijarh. Ni sama Crkva, naravno, ne treba da beži od javnosti kada su u pitanju ovakve stvari. Međutim, to je samo jedan deo, i to manje značajan deo, njenog poslanja: da naveštava Carstvo Božije i da vodi ljude ka spasenju. Imajući u vidu upravo ovaj njen primarni cilj, Crkva sa svojom hijerarhijom i vernicima treba da pronađe pravu meru između anahronizma, učaurenosti, tradicionalizma, preziranja društvene pojavnosti i elitizma, sa jedne strane, te preterane i necelishodne prilagođenosti savremenom svetu, u kome se ona javlja samo kao još jedna specijalizovana društvena ustanova za duhovnu potporu svojim vernicima. Najveća opasnost po Crkvu i vernike u tranzitnom političkom savremenom srpskom društvu dolazi, međutim, iz svetovne sfere, a odnosi se ne opasnost politizacije religije i Crkve. Zato hijerarhija i vernici moraju da budu jako oprezni: samo je jevanđeosko hrišćanstvo suština i svrha, a političko hrišćanstvo je, iako primamljivo i na prvi pogled delotvorno kroz svoju društvenu upošljenost, udaljavanje od te suštine i konačnog cilja.

Autor je naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društvenu teoriju
20. maj, 2008.g.
http://www.spc.yu/

Komentari: