MANASTIR LEPAVINA - SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

.. velikoshimniku sa Karulje i Slanaca, a i o hilandarskoj priči sa dimnjacima ili dimnjakom,koji je krovnu konstrukciju zapalio, na ovoj dionici puta došlo se do savršenog neznanja, ali kako? Stefan je ime srpskih kraljeva. Slava prekodrinskih Srba je Sveti Arhiđakon Stefan.

Put do manastira Slanci

Već nekoliko puta sam u Manastiru Slanci, metohu hilandarskom, zaludno pokušavao da doprem korakom do groba oca Stefana, al moje neznanje, a i hladan vjetar što je šibao surovo preko Dunava s one strane Vojvodine je smrzavao svaki osjećaj. Kod sestre Anke je trebala biti prva stanica, ako već govorimo o poslušanju, a ne ovako kroz neprohodne šume Beograda.

Tipke na računaru su krvave.

Nedjeljama kasnije mnogo je tu ipak pomogao Toma Kuruzović, mora se priznati, čuveni beogradski, sarajevski, krajiški i srpski glumac koji broji već ko zna koliko godina, i očigledno je mladalački nadahnut na nevjerovatno paradoksalan način, pogotovo kad je još naveo da je one godine kad je hodočastio na Svetu Goru, sreo i jednog monaha ispod ruskog Svetog Pantelejmona koji mu je dao štap za daljnji put i rekao mu da se čuva zmija i ako slučajno sretne neku da pazi da ne stane na nju, jer samo tad ujeda. Taj monah je znao i da igra košarku...Davno je to bilo.

Na ovom mjestu, sjetim se zadnjih napisanih riječi Ave Justina....

Toma Kuruzović

Tomu Kuruzovića sam sreo u ulici prvog sovjetskog i ruskog kosmonauta Jurija Gagarina na Novom Beogradu, tamo iza Kineza tj. blizu njihovog tržnog centra kod tržnog centra ’’Piramide’’.

Između listova za loto bila je ikona Svetog Patrijarha Pavla, uopšte svuda je bio Njegova Svetost u Tominom stanu. Ja sam zaista se čudio otkud mu ikona Patrijarha Pavla među listićima za lutriju.

No vratimo se na početak, jer u Beogradu nije bilo drugog izbora, već se sresti po promislu Božijem na Začeće Svete Ane sa srednjo(vječnim) bračnim parom koji su bili hodočasnici u Svetoj Zemlji i rukama i nogama se peli na Sinaj. Kod njih je bilo ugodno i toplo na Zvezdari i onda na Božić u Lazarici. To su dvije čiste duše.

Potom je Vladika Atanasije (Rakita) na Vasiljevdan služio Liturgiju u Sabornom Hramu, a ujedno je slavio Slavu hor.

Moram priznati da još prije toga, o kako je utješno bilo biti na bogosluženjima u Hramu Rođenja Presvete Bogorodice cjelivati Majku Božiju ’’Zastupnicu griješnih’’.

Samo dragi Bog zna zašto i kako je Ignjatdan donio novokrštene, kao neki val kao ljetos ono kašnjenje na Uspenje Presvete Bogorodice u Tvrdošu kad je otac Savo, iguman Tvrdoški, htjeo da sve ovo pošalje maltene nazad, a to bi značilo u Njemačku ili možda u Hrvatsku u Manastir Lepavinu, al ipak sve se desilo suprotno.Samo Bog zna početak i kraj priče. Ovo je već savršeno neznanje. Anastasija se krstila u Zavali, Luka Simanić je sad otac Matej, a Mihailo ide za Moskvu.

Bogojavljenje je donijelo sa sobom, strašno gubljenje po banatskim prostranstvima od Žitišta do Karadjordjeva, naselja ličkih kolonista i solunskih dobrovoljaca., pa do Banatskog Dvora i Hrama Svete Petke u njemu.

Svetog Jovana su slavili kolonisti krajiški, danima, godinama.....

Hram Hrista Spasitelja , Banja Luka

Napokon, da li prije ili poslije Banja Luke, Malog Carigrada i hrama Hrista Spasitelja u izgradnji, moralo se do sestre Anke pored Hrama Svetog Aleksandra Nevskog, sve ikone su bile tu i Sv. Serafima Sofijskog.  Pomozi nam Sveti Stefane Brankoviću.

Sestra Anka učila me je kako da hodam po zaleđenim ulicama, pa smo onda bili i u Srbu u Lici, neka izgubljena srpska naselja u priči pohodili. Te noći nijesam mogao zaspati od topline koja je zračila bojom duše oca Stefana.

Po povratku iz naših zapadnih krajeva, morao sam među glumce.

Na tragu da rasudim ponešto o jurodivima, obreo sam se eto te nedjelje u Narodnom pozorištu u Beogradu i to na promociji monografije o prvakinji Drame Narodnog Pozorišta i nosioca nasljednog “Dobričinog prstena”, Kseniji Jovanović, kćerki glumačkog bračnog para, Srbina i Ruskinje, nosioca ordena Svetog Save I stepena, koji joj je dodijelio Njegova Svetost, Patrijarh Pavle 1997. godine, a koju ljubitelji filma znaju pored ostalog i iz “Operacije Beograd”.

Dobričin prsten, da se podsjetimo, kao najveće srpsko glumačko priznanje dodjeljuje se za životno djelo. Originalni Dobričin prsten, za koji se vjerovalo da je zanavijek nestao, pronađen je u Zagrebu. 1998. godine i otkupila ga je gospođa Cepter za Savez dramskih umjetnika Srbije, koji ga je predao Muzeju pozorišne umjetnosti Srbije na čuvanje. U tom trezoru čuva se i original i replika prstena. Pokrovitelj i ove promocije bio je Fond “ Filip i Madlena Zepter.”

Nisam imao znači imao kud, nego da se odazovem neodoljivom pozivu već ko zna koliko puta pomenutog glumca, dramskog pisca i pjesnika Tome Kuruzovića koji me je nakon noćnog čitanja njegovog intervjua u beogradskom listu “Pravda” i nekog čudnog putešestvija te subote tim povodom po noćnom Beogradu od Senjaka i ambasade Kraljevine Danske u Ulici Neznanog junaka do Proleterske Solidarnosti na Novom Beogradu, u nedjeljno svitanje pozvao na pomenutu promociju i smjestio odmah između sebe i Marije Crnobori.

Da napomenem, Toma je poznat i kao pjesnik po svojoj neorganizovanoj zbirci poezije zajedno sa Despotom Đorđevićem pod naslovom ‘’Dvopev’’ i po ‘’On meni, ja njemu’’ i po ‘’Svjedok glume’’.

Mora se ovdje istaći da je uzgredno i Toma Kuruzović priznao da je nekad davno još kao student bio zaljubljen u Mariju Crnobori i stalno joj donosio abšmink-papir s izgovorom, tek samo da je vidi.

Neobično je bilo sjediti među velikanima naše pozorišne scene u publici, s lijeva Toma Kuruzović koji je zahvaljujući svom glumačkom porijeklu izbjegao 1941. kao dijete put sa koga nema povratka, s desna Marija Crnobori, a na sceni Ksenija Jovanović okružena teatrolozima, Jovanom Ćirilovim, Radomirom Putnikom,Raškom Jovanovićem i Zoranom Jovanovićem i kolegama, koji su govorili o njenim nezaboravnim interpretacijama dramskih likova i tragičnih junakinja, i uopšte o pozorištu i o protkanošću tajnim vezama, sve dok se nije na daskama koje život znače pojavio i mali miš, koga je jedan od kolega primjetio kako pretrčava, a velika dama, srpske scene Ksenija Jovanović samo je na to prokomentarisala da se nekad možda i pribojavala miševa, ali sad više ne… nakon toliko desetljeća na sceni, s opusom koji imeđu ostalog seže od tumačenja uloge Elizabete u Milerovom “Lovu na veštice”, preko Natalije u “Konaku” Crnjanskog, Hekabe, Sestre Batrićeve, Gospođe Higins, ...Markize de Martej u predstavi “Opasne veze/Kvartet”.

Tako u tekstu Vide Ognjenović čitamo:"Izgledalo je da je rođena za klasične herojine koje je prokrivala i stasom i glasom, ispunjavala je scenu kao karijatida u antičkim tragedijama, ali se lako pretvarala u urnebesne komičarke, volšebno se smanjivala i pretvarala u manirizovane francuske kokete u farsama i vodviljama kojima se poigravala kao da su za nju krojene i pisane.”

Inače prilikom pojave miša na sceni Narodnog Pozorišta iz publike su se mogla čuti glasna dobacivanja o potrebi renoviranja zgrade, iako je nedavno renovirana.

Izlet u pozorište donio je nova otkrića, tako recimo slušao sam priču da je čak u Titovo vrijeme, bio neki portir na vratima pozorišta, i to rođak Svetog Vladike Nikolaja, i izvjesni Đokić koji je bio mnogo pričljiviji od Velimirovića i ostavljao poruke Tomi Kuruzoviću da se javi telefonom te na ovaj, te na onaj broj. Kada bi glumac pozvao brojeve, javljali bi se po pravilu ili Zoološki vrt, ili veterinarska stanica. Te šale su trajale godinama. Drugi Portir, Velimirović nije uopšte pričao.

Zato je njegov rođak Sveti Vladika Nikolaj rekao:’’Mislite o Bogu, bar koliko mislite o ljudima.’’

Cijela priča sa televizijom i pozorištem odmah me uputila u pravu školu akcenata i to na krstu o kojem se jednog lijepog dana pitao i Predrag Dragić Kijuk. Dobio sam lekciju od Tome o akcentima kratkouzlazni lijevo gore, dugouzlazni desno gore, kratkosilazni lijevo dolje, dugosilazni desno dolje, noga lijevo gore, noge lijevo dolje, ruka desno gore, ruke desno dolje, noga, noge, ruka, ruke, toliko o srpskom akcentu na Krstu i slovesnosti. Muzikalnost ovog jezika se može samo porediti sa Švedskim. To je ono oko krsta što su anđeli nijemo govorili.

Otac Stefan je govorio da ga možemo posjetiti ili avionom ili podmornicom.

Onda opet Četvrtak, Sveti Simeon Mirotočivi, Slava Ministarstva Kulture Republike Sprske, te Palata Pravde, te Delta MAXI grupa koja transformiše ‘’Tropik’’ i ‘’C Market’’ brendove u MAXI i menadžera Francuza, koji u vrijeme krize Bosni i Hercegovini nudi hljebove i velike kolekcije vina u marketima. Kad se sve već približilo svome koncu u Pozorištu na Slaviji u Svetosavskoj Ulici, tik ispod Hrama Svetog Save i Zavoda za transfuziju krvi u domu gdje su nekad bili gluhonijemi, predstava KIRBI. Nije to bila komedija, već satira.

Al, ne, ne ček, put kolima do pozorišta je zahtijevao lekciju i prvi čas vožnje automobilima, baš četvrtak na Svetog Simeona, moram da gledam u mjenjač brzina, i Toma Kuruzović mi pokazuje ćirilično slovo H tj. N kao Nikola, 1.,2.,3.,4.+5. brzina, i R, kao rikverc, iliti nazad. Mjenjač brzina bio mi je potreban zaista da ne bih skrenuo skroz, i to kao ćirilično H.

To je za ruke, a za noge imaju tri, kvačilo, gas i kočnica. Kad sam trebao da zaspem, ne Toma je i dalje insistirao da gledamo fudbal iz Nizozemske,....kako izdržati toliki užas. Odmah me podsjetio kako smo izgubili ono famozno evropsko prvenstvo u fudbalu pred zadnji rat kad su Danci bili prvaci i onda neki režiser danski odmah snimio film “U Kini jedu pse’’, gdje duše poginulih Balkanaca malo kasnije kupe, od ostalih nepravoslavnih, valjda zbog razlike u kalendaru na kraju filma.

Nego da se vratim na KIRBI predstavu. Odmah smo sjeli pored bivšeg gradonačelnika ili kandidata za gradonačelnika Beograda , inače unuka Generala Mihajilovića u publici. Neizbježni Toma me je pitao da li poznajem čovjeka, da li znam čovjeka koji je svojevremeno bio i politički angažovan

sv. mučenik Ardalion Glumac

U predstavi tri lika su na sceni, glumica Ana, njen navodni i nepotkupljivi muž, čistunac, koji ne trpi fleke u stanovima i koji ne želi ni po koju cijenu da svoje mrtve stavi u biračke spiskove da bi njegov kum, koji inače ima političke ambicije(Partija Narodne Pravde) i ne želi da se ljubi tri, nego dva puta zbog puta u Evropu i od samog početka je u nekoj vezi sa ženom, dobio na demokratskim izborima. Ipak zahvaljujući izdaji Tajne, saznaje se da se može muž potkupiti uz pomoć KIRBIJA, usisivača koji savršeno čisti podove.

I Toma i ja smo se složili da AKCEPTIRAMO predstavu, ali da se ne razumije šta glumci pričaju, jer pričaju vranjanskim dijalektom bez akcentuiranja, ali se publika jednim djelom smijala. To nije bila komedija, već predstava koja izaziva duboku zabrinutost.

Naime kum je utvrdio da mu je potreban jedan glas mrtvog za izbore i muž ispaljuje iz puške u nekog dalekog čovjeka hitac. U to javlja neko preko telefona da treba još 12 glasova upokojenih. Muž nišani i traži u mraku publici 12 koji nedostaju. 12+1.

U to je već uveliko i petak.  Koža je pocijepana, kao geografska karta.To je bilo ispod Vračara, gdje je prah Svetog Save svuda.

Radomir Vučić
Beograd, petak 27.02.2009.

Komentari: